Lojistik maliyetleri düşürme konusu, özellikle e-ticaret ve B2B dağıtım yapan şirketlerde kârlılığı doğrudan etkiler. Sorun genelde “nakliye pahalı” gibi görünür; ama maliyetin asıl kaynağı çoğu zaman dağınık operasyon, verimsiz depolama, yanlış stok konumlandırma, yüksek iade oranı ve planlanmayan acil sevkiyatlardır. Bu yazıda, maliyeti kısmanın ötesine geçip hizmet seviyesini bozmadan (hatta iyileştirerek) düşürmenin pratik yollarını ele alacağız.

1) Maliyeti doğru yerden okumadan düşürmeye çalışmayın

Çoğu firma sadece taşıma faturalarına bakar. Oysa gerçek tablo şu kalemlerde saklıdır:

• Depoda toplama/paketleme işçiliği ve hata maliyeti
   
• Stok taşımak (kira, enerji, fire, sayım, sermaye maliyeti)
   
• İade yönetimi (kargo + operasyon + yeniden satış kaybı)
   
• Geç teslimat cezaları, müşteri kaybı, ekstra ekspres sevkiyatlar
   
• Hasar ve kayıp oranları
   

Uygulama ipucu: “Birim sipariş lojistik maliyeti”ni tek metrik yapın:

(Depo + işçilik + ambalaj + taşıma + iade + hasar) / Toplam sipariş

2) Taşıma maliyetini rota ve yük planlamasıyla düşürün

Nakliyeyi ucuzlatmanın en sürdürülebilir yolu, birim başına düşen kilometreyi ve boş kapasiteyi azaltmaktır.

• Rota optimizasyonu: Günlük/haftalık teslimat kümeleri oluşturun.
   
• Konsolidasyon: Aynı bölgeye giden yükleri birleştirin.
   
• Doluluk oranı (fill rate): Palet/koliyi standart ölçülerle planlayın.
   
• Uygun araç seçimi: Her iş için büyük araç şart değil; doğru araç = düşük maliyet.
   

Hızlı kazanım: Aynı gün çıkan “parça parça” sevkiyatları bir takvimde birleştirin (ör. Salı/Perşembe sabit çıkış).

3) Depo yerleşimi ve süreçleriyle işçilik maliyetini azaltın

Depoda “yürüme” ve “arama” maliyettir. Toplama süresi uzadıkça sipariş başı maliyet şişer.

• ABC analizi: Çok satan ürünleri çıkışa yakın konumlandırın.
   
• Toplama yöntemleri: Batch picking (toplu toplama) veya zone picking (bölge bazlı) deneyin.
   
• Raf adresleme + barkod: Hata oranını düşürür, iade ve yeniden işlem maliyetini azaltır.
   
• Paketleme istasyonlarını standardize edin: Aynı işi farklı yapan ekip, aynı maliyeti üretmez.
   

4) Fulfillment (sipariş hazırlama) stratejinizi gözden geçirin

E-ticarette maliyetin büyük kısmı depoda başlar: ürün girişinden iadeye kadar. Fulfillment’ta küçük iyileştirmeler büyük etki yaratır:

• Sipariş profiline göre SLA belirleyin (her sipariş “acil” değildir).
   
• Kampanya dönemlerinde esnek kapasite planlayın (fazla mesai yerine doğru vardiya).
   
• Siparişleri kargo şirketi kurallarına göre “akıllı” gruplandırın (desi/ölçü sapmaları maliyeti artırır).
   

Kritik nokta: “Hız” her zaman “kâr” değildir. En hızlı süreç bazen en pahalı süreçtir.

5) Paketleme ve ambalaj optimizasyonu ile gizli maliyeti yakalayın

Yanlış koli seçimi taşıma ücretini ve hasarı artırır.

• Ürün bazında ideal kutu ölçüsü seti oluşturun (3–5 standart çoğu işletmeye yeter).
   
• Boşluk doldurma malzemesini azaltın ama hasarı artırmayın (denge şart).
   
• Kırılabilir ürünler için standardize “koruma reçetesi” yazın.
   

Sonuç: Daha düşük desi, daha az hasar, daha hızlı paketleme.

6) İade oranını düşürmeden lojistik maliyeti düşmez

İade maliyeti sadece kargo değildir: kabul, kontrol, ayrıştırma, yeniden stoklama ve değer kaybı da vardır.

• İade nedenlerini kategori bazında etiketleyin (beden, kırık, yanlış ürün, gecikme vb.).
   
• Ürün sayfası/doğru görsel/doğru ölçü bilgisi iade oranını düşürür.
   
• İade ürünleri için “hızlı sınıflandırma” alanı kurun: yeniden satış / tamir / imha.
   

Hızlı kazanım: En çok iade alan ilk 20 SKU için “neden–aksiyon” tablosu çıkarın.

7) Stok konumlandırma ve “yakın depolama” ile mesafeyi kısaltın

Türkiye’de dağıtım maliyetini belirleyen en büyük etkenlerden biri mesafedir. İstanbul ve çevresi, sipariş yoğunluğu yüksek markalar için kritik bir avantaj sağlar.

• Talebin yoğun olduğu bölgelere stok yakınlaştırma
   
• Mikrodepo / bölgesel dağıtım noktası planı
   
• İstanbul çıkışlı dağıtımda doğru lokasyon seçimiyle daha hızlı ve daha düşük maliyetli teslimat
   

8) Tedarikçi ve taşıyıcı sözleşmelerini “fiyat” değil “hizmet seviyesi + toplam maliyet” ile yönetin

En düşük fiyatlı teklif, toplam maliyeti düşürmeyebilir.

• Zamanında teslimat oranı (OTIF) düşükse, telafi sevkiyatları maliyeti artırır.
   
• Hasar/kayıp oranı artarsa hem müşteri memnuniyeti hem maliyet bozulur.
   
• Faturalandırma şeffaf değilse sürpriz maliyet çıkar (desi/ölçüm farkı vb.).
   

Uygulama ipucu: Sözleşmeye KPI ekleyin: OTIF, hasar oranı, iade taşıma SLA, fatura itiraz süresi.

9) Acil sevkiyatları azaltacak sipariş ve üretim planı kurun

“Bugün yetişsin” sevkiyatları çoğu zaman plan eksikliği yüzünden oluşur.

• Sipariş kesim saatini netleştirin.
   
• Üretim/tedarik takvimini lojistikle eşitleyin.
   
• Stok dışı kalan ürünleri (stock-out) azaltın; parçalı sevkiyat maliyeti yükseltir.
   

10) Veri takibi olmadan optimizasyon olmaz: temel KPI seti oluşturun

Şunları haftalık izleyin:

• Sipariş başı lojistik maliyeti
   
• Depoda sipariş hazırlama süresi (pick-pack time)
   
• İade oranı ve iade işleme maliyeti
   
• Hasar/kayıp oranı
   
• Taşıma doluluk oranı / parça sevkiyat oranı
   

Bu KPI’lar oturduğunda “nereden kısmalıyım?” sorusu netleşir.

11) Yaygın yanlışlar: Maliyeti düşürürken hizmeti bozan 5 hata

• Sadece kargoyu ucuzlatmak: İadeler ve hasar artar.
   
• Her siparişi aynı hızda çıkarmak: Gereksiz ekspres maliyet doğurur.
   
• Depoyu büyütmek: Verimlilik artmadan büyüyen depo, maliyeti şişirir.
   
• Ambalajı kısmak: Hasar artışı toplam maliyeti yükseltir.
   
• KPI’sız sözleşme: “Ucuz” taşıyıcı, pahalı sonuca gider.
   

12) En iyi yaklaşım: Uçtan uca, tek planla yönetilen operasyon

Lojistik maliyetlerini kalıcı biçimde düşüren model genelde şudur:
Depolama + fulfillment + taşıma süreçlerinin tek planla, aynı hedef KPI’larla yönetilmesi. Parçalı yapı (ayrı depo, ayrı taşıyıcı, ayrı iade yönetimi) koordinasyon maliyetini büyütür; hata, gecikme ve ekstra sevkiyat üretir.

Doğal bir çözüm örneği: Tek çatı altında maliyet avantajı

Eğer hem depolama hem e-ticaret fulfillment hem de taşımayı birlikte yönetmek istiyorsanız, uçtan uca hizmet veren bir iş ortağıyla çalışmak toplam maliyeti düşürmeyi kolaylaştırır. İstanbul Hadımköy / Arnavutköy bölgesindeki saha avantajı; özellikle İstanbul çıkışlı dağıtım, hızlı sevkiyat ve esnek operasyon ihtiyacı olan markalar için maliyet-performans açısından güçlü bir kaldıraçtır. Nice Lojistik gibi aynı çatı altında serbest depolama + fulfillment + taşımacılık sunan yapılar, süreçleri bölmeden yöneterek sürpriz maliyetleri azaltmaya yardımcı olur.